Vr
25-05-201220:25 Ned2
De slag om Nederland
Bij de laatste aflevering van de Slag om Nederland past een daverende apocalyps waarin de ruimtelijke oorlog definitief gewonnen gaat worden. Hoe staat Nederland ervoor na maar liefst 16 uitzendingen van de makers van de Keuringsdienst van Waarden? Niet best, dat was al direct duidelijk na de eerste uitzending over leegstaande kantoren. Toch begon me na een tijdje het Zembla-gevoel te bekruipen, dat gevoel dat je krijgt wanneer journalisten een beerput opentrekken en steeds herhalen ‘Pfoe, wat een stank! Was jij dat?!’.
De stank is overduidelijk overgekomen dankzij De Slag om Nederland, waarvoor – nogmaals – mijn complimenten. Maar onbevredigend is het nu de slag om Nederland eindigt met een burgerlijke verkiezing van de lelijkste plek van Nederland. De Slag om Nederland klopt bij private partners aan die niet open doen, bij overheden krijgen ze alleen bestuurders die Mea Culpa zeggen en beterschap beloven. En dus kloppen ze bij burgers aan die hun frustraties de vrije loop laten. Maar onbeantwoord blijft de vraag: wie heeft en neemt de verantwoordelijkheid over die specifieke ruimte waarover geklaagd wordt? Wie wijst er niet steeds naar de ander? Of, als je niet de verantwoordelijkheid neemt, wie verzet zich hiertegen met alle macht, en dan heb ik het niet over een snel half uurtje klagen via de publieke omroep. (ja, of even via een blogpost op internet, ik voel hem al).
Wat mij betreft is de enig passende afronding van de Slag om Nederland: een top 5 van hoe je de slag om Nederland kunt gaan spelen en winnen en een horde mensen erbij die verantwoordelijkheid nemen voor de plekken die zo gemakkelijk worden aangewezen. Dus hieronder mijn top 5, gebaseerd op de top 10 lelijkste plekken van Nederland, maar eerst even een media-boodschap.
De eeuwige belofte van het plan voor Hoog Catherijne
Hoog Catherijne is al jarenlang binnen en buiten de vakgemeenschap een ellendig dossier, en ook voor de Slag om Nederland kwamen de meeste stemmen voor de lelijkste plek van Nederland voor Hoog Catherijne. Met stip op nummer 1 dus. Maar de makers diskwalificeren Hoog Catherijne, het is volop in verbouwing en ‘we geven ze het voordeel van de twijfel’. Het NHC-project (en alle besmette namen die het daarvoor had) verdient een eigen 16-delige serie over haar wezenloze planprocessen en het zal nog zeker 16 jaar VPRO-uitzendingen duren voordat daar enig voordeel van de twijfel zou kunnen zijn. De makers maakten gewoon een media-beslissing: met dit belegen dossier zijn niet veel kijkers te trekken. Een terechte keus wellicht, maar het voordeel van de twijfel hadden ze op grond van de bouwkranen hier echt nooit mogen uitdelen.
Een andere keuze, die minder expliciet wordt gemaakt, maken de inzenders zelf: een jaar of 10 geleden stoorde iedereen zich aan die lelijke dozen van bedrijfsterreinen langs de snelweg, 5 jaar geleden waren het jaren ’70 wijken en bijbehorende architectuur, nu zijn lege winkelcentra ‘in’. Er is blijkbaar een mode in de burgerlijke verontwaardiging, die sterk door de media zelf wordt gevoed, maar die allemaal niet worden aangepakt. Het is aardig eens terug te kijken naar de inzendingen van de reguliere verkiezingen van ‘de lelijkste …” van Volkskrant of NRC. Allemaal grote onzin op een rij maar media-aandacht is gegarandeerd, om dan weer over te gaan tot de ruimtelijke orde van de dag.
Het mooiste gebouw van Nederland (Trouw)
Het lelijkste gebouw van Nederland (NRC)
De lelijkste stad van Nederland (Volkskrant)
De lelijkste plek van Nederland (VPRO)
De top 5 om de slag om Nederland wel te winnen
5: Heb een brede blik: het is nog veel erger dan je denkt
Kies hieronder het onderdeel waar de kijker in de uitzending zich aan stoort.
Het goede antwoord is: de hoge flats. De burger uit Zevenhuizen die kijkt richting Nesselande zegt dat er wat hem betreft wel gebouwd had mogen worden, maar niet zo hoog. Hij heeft overigens geluk, de er links naastgelegen Plaspoelpolder wordt niet bebouwd, tegen alle voornemens in die voorheen onvermijdelijk leken. In de ruimtelijke ordening is het een sport om van te voren in te schatten waar de publieke focus zich op gaat richten. Het is blijkbaar voor de klager te complex om iets te zien en te beklagen van alle bovenstaande actuele problemen – die evident van grote invloed zijn op zijn directe leefomgeving -. Meestal zijn het dan de visueel opvallende nieuwkomers die het te verduren krijgen, in dit geval de twee flats, vaak ook windmolens. Het is naar mijn idee juist de willekeurige verzameling van enge blikken die ten grondslag ligt aan de echte lelijkheid van een plek.
4: Schuif niet af
De burger over het Raadhuisplein in Haren: ‘Het lijkt net alsof er niet over nagedacht is, alsof er geen regisseur was die zei ‘en zo gaan we het doen’. Mijnheer, dat heeft u heel goed gezien, dat is ook zo. De ruimtelijke ordening is een complex en langdurig proces waar vele betrokkenen en grondeigenaren over gaan en wat u hier ziet is het tussentijds resultaat daarvan. Een plein is van iedereen, niet alleen van de gemeente, ook u heeft daar invloed op. Er wordt misschien teveel over nagedacht. Mijn inschatting is dat juist precies die onbestemde ontevredenheid over de plek leidt tot ongerichte acties in de orde van: ‘we pakken het beter aan’. Het is gemakkelijk te observeren dat iets nu niet mooi is, het is vele malen moeilijker om een visie en een aanpak te ontwikkelen die echt wel gaat werken en waar burgers, bestuur en bedrijven achter staan. Als u vindt dat ze niet goed spelen, schiet de bal dan niet meer naar bestuur of professionals. Een bewoner zou op zijn minst veel ervaringskennis in kunnen brengen, maar kan ook zelf met initiatieven komen. Of naar de media gaan, maar doe dat pas als u met betrokken bedrijven en bewoners een overtuigend nieuwe aanpak heeft waardoor er een uitweg is.
3: Serveer nooit mosterd na de maaltijd
Geel glas in het geluidscherm naast de A2 bij Den Bosch. Ze zullen het niet toegeven, maar waarschijnlijk hebben de architect en de welstandscommissie spijt als haren op hun hoofd. Maar ja, het staat er nu, het project was ongetwijfeld te duur en om nu voor veel geld dat glas te vervangen? Inspraak en commissies ten spijt, de schermen zijn er (neem ik aan) op legale wijze gekomen en stond er in de tekeningen een geel scherm. De burger wordt soms pas wakker als het te laat is. Een geval van wel de juiste plek, niet het juiste moment.
2: Betaal voor leegstandsporno, of blijf weg
In Zwolle zijn de IJsselhallen lelijk, maar een beetje creatieveling maakt natuurlijk kekke foto’s van vervallen gebouwen, mits ze wel van voor 1980 zijn. ‘Ik kom hier graag, hoe lelijk het ook is’, zegt de fotograaf die de IJsselhallen nomineerde. Maar het mag ook weer niet tè nieuw zijn: de nieuwste IJsselhallen of het stationsgebied van Zoetermeer zijn net zo vervallen, maar dat verdient nog niet de stempel ‘oude glorie’. Daar is het te vers en te pijnlijk voor. Maar hoe het ook zij: achter deze blik zit de luxe van de afstandelijkheid, want er zijn overduidelijke problemen bij de eigenaar of verhuurder en er is een stuitende afwezigheid van betrokkenheid bij deze (semi-publieke) plekken, maar zeker ook bij deze toeristen en ook bij de journalisten. En dat maakt een plek pas echt lelijk, verweesd en kansloos.
1: Maak gebruik van het failliet van de ruimtelijke ordening
Van alle dingen die Dirk Scheringa fout deed was het museum nog het minst slechte, maar helaas, het gebouw in Opmeer staat leeg. Zo ook de andere gebouwen in de top 10: de voornoemde IJsselhallen in Zwolle, het Marconiplein in Eindhoven, de Brinkmanpassage in Haarlem en winkelcentrum de Stokhorst in Enschede. De een had plannen met goede bedoelingen, de ander is ronduit foute speculant over de ruggen van (voormalig) huurders, maar allen hadden ze plannen voor een glorierijke toekomst. De oplossing is niet ‘afbreken’ of ‘toekijken’, de enige twee oplossingen die De Slag om Nederland steevast aandraagt. Kraak het, eis het op uit naam van de gedupeerden, uit naam van de buurt en maak er wat van waar iedereen wat aan heeft. Waarom zijn burgers zo braaf en blijven ze liever veilig klagen op TV dan zelf de nek uit te steken of de handen uit de mouwen? Nederland is ook van jou, er is nu de ruimte om die ruimte je eigen te maken en de slag om Nederland te winnen. Stop met het consumeren van ruimte, neem niks vanzelfsprekend aan en steek je handen uit de mouwen. De ruimtelijke ordening is dood, leve de ruimtelijke ordening.
Brinkmannpassage kraakactie in 2007
Maandag 14 mei 20.30 Ned.2 De slag om Nederland – laatste uitzending
Naschrift: helaas bijt De Slag om Nederland in zijn eigen staart. In hun poging om ontwikkelaars en wethouders in de laatste uitzending ‘ter verantwoording te roepen’, zijn ze tevreden met vage beloftes over middle-of-the road nieuwbouwplannen. En daarmee zijn we weer terug bij de eerste uitzending, waarbij de leegstaande gebouwen die voor die nieuwbouw zijn verlaten aan de tand werd gevoeld. Enige ironie omdat je daarmee de cyclus versterkt en niet doorbreekt lijken de makers niet bedoeld te hebben. Er is gelukkig meer tussen sloop en nieuwbouw dan de belofte alleen, maar dat was niet bij De Slag om Nederland te zien.
Tags: stedenbouw
